Istnieje wiele gatunków ptaków ozdobnych, lecz kaczki mandarynki są jednymi z najciekawszych, co w równym stopniu jest zasługą ich niecodziennego upierzenia, jak i umiarkowanej trudności hodowli. Dzięki temu ptaki te dobrze radzą sobie w polskich realiach i są przedmiotem zainteresowania osób poszukujących nietuzinkowej ozdoby uświetniającej oczko wodne lub staw.
Spis treści ⌄
Daleka droga mandarynki, czyli z Azji do Polski
Chociaż naturalnym obszarem występowania kaczki mandarynki (Aix galericulata) jest Azja Wschodnia, w szczególności tereny Chin, Japonii, Sachalin czy dorzecza Amuru, to ze względu na swoje walory ozdobne w XVIII wieku gatunek ten został przeniesiony do Europy. Co ciekawe, ptaki te relatywnie szybko zaaklimatyzowały się w nowym środowisku i już w XIX wieku zaczęły powstawać dziko żyjące populacje, którym początek dały osobniki uciekające z hodowli. Ptaki te w naturze preferują obszary lesiste lub zadrzewione (gatunek ten gniazduje bowiem w dziuplach drzew), położone w pobliżu jezior, mokradeł, czy rzek. W Polsce, w latach 1992-2019 odnotowano 1849 obserwacji tego gatunku. Najwięcej spotkań stwierdzono na terenie województwa mazowieckiego (w tym Warszawa), śląskiego oraz opolskiego (Kucharska, 123-125).
Ogólna charakterystyka tych ptaków
Mandarynki należą do mniejszych kaczek, długość ciała dorosłego osobnika to zwykle około 45 cm, a rozpiętość skrzydeł to 70 cm. Ich najbardziej cenioną cechą, która interesuje większość potencjalnych hodowców mandarynek, są ich charakterystyczne barwy. W przypadku tego gatunku silnie jest zaznaczony dymorfizm płciowy, co oznacza, że samiec kaczki mandarynki w okresie godowym, czyli od września do maja, przyciąga wzrok jaskrawym, zróżnicowanym upierzeniem. Składa się na nie duża, mieniąca się grzywa na głowie, białe, przechodzące w dół w rdzawą tonację, boki, a całość głowy uzupełnia czerwony dziób. Również i na skrzydłach występują, będące znakiem rozpoznawczym tego gatunku, charakterystyczne, szerokie pomarańczowe pióra, które po złożeniu wystają ku górze, tworząc coś zbliżonego wizualnie do żagli. Samiec prezentuje się nadzwyczaj elegancko, stąd też od skojarzenia, ze strojnym urzędnikiem cesarskim – Mandarynem, wziął nazwę cały gatunek (Kaszperuk i in., 104). Mniej atrakcyjnie dla potencjalnych hodowców przestawia się natomiast upierzenie samicy, które na ogół oscyluje wokół szarobrązowej tonacji z białymi plamkami. Barwa ta ma za zadanie zapewnić samicy bezpieczeństwo, gdyż w przeciwieństwie do samca, jest ona trudniejsza do dostrzeżenia przez drapieżniki.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że przedstawiony opis dotyczy pewnego standardu, gdyż w wyniku hodowli i zachodzących w niej mutacji powstały także i inne odmiany np. biała, beżowa, blond, czarna oraz ruda.
Jak przygotować się do rozpoczęcia hodowli kaczek mandarynek?
Chociaż kaczki te na ogół nie wymagają wiele uwagi, to jednak rozpoczynając hodowlę, powinniśmy uwzględnić kilka specyficznych cech tego gatunku, by uniknąć późniejszych kłopotów.
Bez woliery kaczki mogą uciec, na spacer lub na stałe
Podstawą hodowli tych ozdobnych kaczek powinna być duża woliera, koniecznie zamknięta od góry, aby ptaki nie odfrunęły. Wytrzymała siatka polietylenowa będzie tutaj najlepszym rozwiązaniem. Nawet w sezonie lęgowym ptaki te, pomimo zwykle osiadłego trybu życia, potrafią poruszać się i żerować na odcinku rzeki o długości ponad 4 km (Sun i in, 43) i mowa tu tylko o mniej ruchliwych samicach. W przypadku podjęcia decyzji o opuszczeniu naszej hodowli, kaczki bez trudu mogą oddalić się w krótkim czasie o kilkadziesiąt albo i więcej kilometrów. Dlatego też, jeżeli planujemy pozwolić im na swobodną aktywność w ogrodzie, musimy liczyć się z ryzykiem ich „wycieczek”, które przy nieszczęśliwych, niezadowolonych ze stworzonych warunków, ptakach mogą przerodzić się w ucieczki. Niektórzy hodowcy, w celu minimalizacji ryzyka ucieczek spacerujących w ogrodzie kaczek, decydują się na regularne podcinanie lotek. Zabieg ten jednak, w przeciwieństwie do budowy woliery, nie zabezpieczy ptaków przed drapieżnikami.
Mandarynki kochają wodę i pitną, i do zabawy
Równie istotny jest stały dostęp do wody, nie tylko pitnej, ale i do zbiornika do zabaw. Jakkolwiek kaczki przeżyją bez oczka wodnego, to jednak pozbawienie ich kluczowego elementu naturalnego środowiska stanie się dla nich stresujące i negatywnie odbije się na ich dobrostanie. Szczęśliwie dla potencjalnych hodowców, nasze ozdobne mandarynki są drobnymi ptakami, więc i zbiornik nie musi być przesadnie duży, w ostateczności w tej roli sprawdzi się np. duża plastikowa miska lub tzw. basenik do mycia psa.
Dieta nie jest problemem, ale lokum i owszem
Żywienie mandarynek nie stanowi problemu, ale zapewnienie miejsca lęgowego i owszem. Kaczki mandarynki na ogół zadowolą się zwykłą karmą dla kaczek lub innego ptactwa wodnego (np. zjedzą marchew, sałatę, groszek), ale dodatkowo warto dodawać im do niej drobno pokrojone warzywa. Jeżeli na wybiegu znajdą się rosnące rośliny czy drobne robaki, to również i one mogą trafić do menu kaczek. Prawdopodobnie mandarynki nie będą jednak zadowolone z klasycznego kacznika, szczególnie w sezonie lęgowym. Ptaki te zakładają gniazda na wysokości, dlatego też budki lęgowe powinny być powieszone na wysokości około 2 metrów, tak by stworzyć im warunki zbliżone do naturalnych. W tym celu musimy również wypełnić budki trocinami, by imitowały spróchniałe drzewa.
Towarzyskie, ale i przebiegłe kaczki
Mandarynki są ptakami towarzyskimi, choć w okresie rozrodczym potrafią podrzucać jaja do gniazd innych ptaków. Mając to na uwadze, do przydomowej hodowli warto zakupić kilka osobników, na początek dobrze sprawdzi się para kaczek lub też układ złożony z jednego kaczora i dwóch samic. Trzeba jednak pamiętać, że mandarynki, podobnie jak niektóre inne gatunki, wykazują tendencję do podrzucania jaj przedstawicielom zarówno własnego, jak i obcych gatunków, a także do niszczenia znajdujących się w budkach cudzych zniesień (Gong i in., 1537). W tej sytuacji, jeśli w naszej hodowli mandarynki mogłyby w sezonie lęgowym uzyskać dostęp do gniazd innych ptaków, wskazane jest ich odizolowanie, przynajmniej na ten czas.
Czy mandarynki są drogie w zakupie i utrzymaniu?
Osoby rozpoczynające przygodę z mandarynkami najprawdopodobniej zdecydują się na zakup, na szczęście ceny tych ptaków nie są zbyt wysokie, jedną kaczkę kupimy zwykle za około 150 zł, a parkę w granicach 300 zł. Również i utrzymanie tych ptaków nie powinno zrujnować naszego budżetu, gdyż ze względu na niewielkie rozmiary ilość spożywanego pokarmu nie jest wysoka, zaś pozostałe koszty, jak choćby sprzątanie, dezynfekcja pomieszczeń itp. będą zbliżone, jak przy innych kaczkach. W porównaniu z kurami ozdobnymi większym obciążeniem na początku może stać się konieczność budowy woliery, później zaś również i konieczność częstej wymiany wody w basenie.
Czy kaczki mandarynki nadają się do hodowli dla jaj lub mięsa?
Jeżeli poza pięknymi kaczkami planujesz pozyskiwać z drobiu także jaja lub mięso, to z całą stanowczością można powiedzieć, że kaczki mandarynki nie są dla Ciebie dobrym wyborem. Są to przede wszystkim ptaki bardzo małe i lekkie, ich waga to zwykle 500-600 gramów, w efekcie czego ilość potencjalnie pozyskanego mięsa byłaby wręcz symboliczna i w zasadzie niewarta poniesionego na hodowlę wysiłku. Również i temat hodowli w celu konsumpcji jaj jest co najmniej problematyczny, gdyż w realnych warunkach można uzyskać według różnych badań od 9 do 12, rzadko 14, jaj z jednej samicy w ciągu roku, chociaż czasami zdarza się uzyskać nawet i dwa lęgi rocznie (Baggot, 32; Bruggers, 41-44). Przyjmując jednak pewne uogólnienie i bardzo optymistyczny wariant 14-28 jaj rocznie, otrzymamy przynajmniej 5-10 krotnie mniej jaj niż ze zwykłych kur ogólnoużytkowych. Tym samym hodując kilka mandarynek, prawdopodobnie będziemy mieli możliwość zjeść wiosną nieco świeżych jaj, lecz będzie to raczej ciekawostka kulinarna, a nie warty odnotowania element diety.
Rozwój hodowli, czyli inkubacja i własne pisklęta
Oczywiście, mając już własne kaczki, w kolejnych sezonach nasza hodowla będzie się powiększała w sposób samoistny, o ile pozwolimy na to. Warto przy tym pamiętać, że w środowisku naturalnym kaczki te nie wysiadują jaj w sposób ciągły, a raczej zwykle około 10,5 h na dobę, zatem częściej będziemy widzieli puste gniazdo. Co do zasady jaja wysiaduje samica, jednak literatura zna i takie skrajnie rzadkie przypadki, kiedy czasowo zastąpi ją samiec, który na ogół pozostaje w pobliżu i pilnuje gniazda oraz samicy. Cały proces trwa zwykle około 28-30 dni (Bruggers, 45-51). W warunkach domowych, jeżeli zależy nam na uzyskaniu maksymalnie dużej liczby piskląt, możemy również zdecydować się na sztuczną inkubację w specjalnym urządzeniu, lecz należy pamiętać w pierwszym okresie inkubacji o konieczności częstego, przynajmniej dwa razy na dobę, obracania jaj oraz o zraszaniu ich wodą. W ostatnich dniach, czyli w fazie klucia, należy natomiast podnieść wilgotność.
Podsumowanie
Pomimo swojej drobnej budowy kaczki mandarynki są zwierzętami ciekawymi i wdzięcznymi w hodowli, potrafią one dać posiadaczowi wiele radości. Natomiast w okresie lęgowym kaczory, przyciągające wzrok wielobarwnymi piórami, będą ozdobą ogrodu, nieustępującą swoją prezencją wielu gatunkom egzotycznych ptaków.
Bibliografia
Baggot G., Clutch size and nesting sites of the Mandarin Duck Aix galericulata, „Bird Study” 1989, nr 36.
Bruggers R. Nesting Biology, Social Patterns and Displays of the Mandarin Duck, Aix Galericulata, 1974 (rozprawa doktorska, Bowling Green State University).
Gong, Y., Bibi, N., & Wang, H., Nest Usurpation between Mandarin Duck Aix galericulata and Coexisting Bird Species in Nest Boxes in a Secondary Forest, Zuojia Nature Reserve, China, „Pakistan Journal of Zoology” 2018, nr 4.
Kaszpurek K., Różewicz M., Specyfika biologii, warunków chowu oraz hodowli kaczek ozdobnych: mandarynki (Aix galericulata) i karolinki (Aix sponsa), „Wiadomości Zootechniczne” 2017, nr 4.
Kucharska K., Pierwszy przypadek lęgu mandarynki Aix galericulata w województwie śląskim, „Ptaki świata” 2019, nr 26.
Sun Y., Chiu M., Li C., Liu M., Wu H., Chiang P., The seasonal home range and movements of Mandarin Ducks Aix galericulata on tributaries of the Tachia River, central Taiwan, „Forktail” 2014, nr 30.